इंदिरा गांधी शांतता पुरस्कार २०२५ : ग्रासा माशेल

मोझांबिकच्या प्रख्यात मानवाधिकार कार्यकर्त्या आणि राजकारणी ग्रासा माशेल यांना २०२५ सालचा 'इंदिरा गांधी शांतता, निःशस्त्रीकरण आणि विकास पुरस्कार' जाहीर झाला आहे.

पुरस्काराचे मुख्य तपशील:

पुरस्काराचे स्वरूप: १ कोटी रुपये रोख, प्रशस्तीपत्र आणि चषक.
निवड समिती (Jury): भारताचे माजी राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार शिवशंकर मेनन यांच्या अध्यक्षतेखालील आंतरराष्ट्रीय ज्युरीने त्यांची निवड केली.
पुरस्काराचे कारण: शिक्षण, आरोग्य, पोषण, महिलांचे आर्थिक सक्षमीकरण आणि कठीण परिस्थितीत केलेले मानवतावादी कार्य.

ग्रासा माशेल यांची उल्लेखनीय कामगिरी:

दोन राष्ट्रांच्या 'फर्स्ट लेडी': त्या मोझांबिकचे पहिले राष्ट्रपती सामोरा माशेल आणि दक्षिण आफ्रिकेचे माजी राष्ट्रपती नेल्सन मंडेला यांच्या पत्नी होत्या.
जागतिक विक्रम: दोन वेगवेगळ्या देशांच्या 'फर्स्ट लेडी' होण्याचा मान मिळालेल्या त्या जगातील एकमेव महिला आहेत.
शिक्षण क्षेत्रातील कार्य: मोझांबिकच्या पहिल्या शिक्षण आणि संस्कृती मंत्री म्हणून त्यांनी शालेय प्रवेशाचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढवले (मुलांसाठी ९०% पेक्षा जास्त).
संयुक्त राष्ट्र (UN) मधील योगदान: १९९६ मध्ये त्यांनी सादर केलेल्या 'द इम्पॅक्ट ऑफ आर्म्ड कॉन्फ्लिक्ट ऑन चिल्ड्रन' या अहवालाने युद्धग्रस्त भागातील मुलांच्या संरक्षणाबाबत जागतिक धोरण बदलले.
महत्त्वाच्या संस्था: त्या 'द एल्डर्स' च्या (The Elders) संस्थापक सदस्य आहेत आणि त्यांनी 'गर्ल्स नॉट ब्राइड्स' या संस्थेच्या माध्यमातून बालविवाहाविरुद्ध मोहीम राबवली.

मिळालेले इतर सन्मान:

        नॅन्सेन निर्वासित पुरस्कार (संयुक्त राष्ट्र).
WHO सुवर्ण पदक (२०१८): महिला आणि किशोरवयीन मुलांच्या कल्याणासाठी.
डेम कमांडर ऑफ द ऑर्डर ऑफ द ब्रिटिश एम्पायर (१९९७).

    

थोडक्यात सांगायचे तर: ग्रासा माशेल यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य दुर्बळ घटकांच्या उत्थानासाठी आणि अधिक न्याय्य समाज निर्मितीसाठी समर्पित केले आहे. हा पुरस्कार त्यांच्या याच जागतिक योगदानाचा सन्मान आहे.